است . « 25 » احداث قنوات علاوه بر آن اهميتى اساسى براى تأمين آب آشاميدنى شهر داشت . درست در طبرستان مرطوب از جانب حاكم در حدود سال 148 ه / 765 م قناتى براى آب آشاميدنى از كوهستان به داخل شهر ( تميشه ؟ ) احداث شد . « 26 » به ويژه در شهرهاى شمالى و شرقى ايران - نيشاپور ، « 27 » قومس ، « 28 » رى ، « 29 » قم ، « 30 » قزوين ، « 31 » و بعد زرنگ ، « 32 » شيراز ، « 33 » و دارابگرد ، « 34 » - كانالهاى آبى ( قنات ، جمع : قنىّ ؛ به فارسى ك ( ه ) ريز و « جوى » ) وجود داشت . آب اغلب در زير زمين در جريان بود ( جريان روى زمين « شعب » خوانده مىشد ) « 35 » و آب هريك از منازل را تأمين مىكرد . « 36 » در سمرقند مجارى آب متشكل از لوله‌هاى سربى بود . « 37 »

--> ( 25 ) . Barthold , Vorl . 129 . ( 26 ) . ابن اسفنديار : تاريخ طبرستان ، ص 115 . ( 27 ) . مقدسى : احسن التقاسيم ، ص 329 ؛ اصطخرى : مسالك الممالك ، ص 255 ؛ ابن حوقل : المسالك و الممالك ، ج 2 ، ص 433 . ( 28 ) . اصطخرى : مسالك الممالك ، ص 211 . ( 29 ) . اصطخرى : مسالك الممالك ، ص 208 ( علاوه بر اين به منظور تكميل از نسخه‌هاى خطى ديگر . ( BGA IV 410 ( 30 ) . فهرست كاملى از قناتهاى اين شهر را قمى ارائه مىدهد : تاريخ قم ، ص 41 ، رجوع كنيد به : . Lambton 589 f ( اظهارات مجزا از هم درباره تأسيسات و تقسيمات ؛ 5 / 1 - 4 / 1 آب همه قناتها « وقف » بود و در اختيار عموم قرار مىگرفت . ( 31 ) . ناصر خسرو : سفرنامه ، ص 4 و مستوفى : تاريخ گزيده ، ص 833 . ( 32 ) . اصطخرى : مسالك الممالك ، ص 241 . ( 33 ) . ابن بلخى : فارس‌نامه ، ص 134 - 132 . ( 34 ) . مقدسى : احسن التقاسيم ، ص 428 . ( 35 ) . راه باريك كوهستانى ، جوى كوهستانى ، تنگه . ( 36 ) . مقدسى : احسن التقاسيم ، ص 283 . - همچنين قناتهايى با آب ناصاف و شور موجود بود ( هم براى تدارك آب ، و هم براى زهكشى زيرزمينى ) : قمى : تاريخ قم ، ص 45 ( قم قرن چهارم هجرى / دهم ميلادى ) . و نيز : Lokk 120 f . و نيز : st og Vest , Afgandlinger tilegnede . . . C . G . Feilberg : Qanats , Iran's Subterranean irrigation Canals'' , in Arthur Christensen , ( Kopenhagen 1945 ) , S . 105 - 113 ; و خيلى مختصر نيز در : B . M . Tirmidhi : Canalization in early Islam , S . 30 f . ( in : Isl . Review XXXVIII / 12 , Dez . 1950 , S . 28 - 31 ) . ( 37 ) . مقدسى : احسن التقاسيم ، ص 279 - و رجوع كنيد به : . Maxim . streck in der EI , II 759 f .